ट्यूशन्स – एक स्वानुभव!

(अकरावीबारावी प्रवेशांचे दिवस पुन्हा आलेले आहेत. हवं ते महाविद्यालय मिळेल का नाही, मिळेल त्यात गंभीरपणे शिकवतील का आणि त्यात ट्यूशन्स हाही एक कळीचा मुद्दा. यावरचा एक स्वानुभव…)

          तुला अनेक गोष्टी आधीच माहीत असतात पण, त्याचा मला काहीच उपयोग नसतो, लेकीने बापाला फटकारलं पण, त्या फटकारण्यात फार काही दम नव्हता हे लगेच सिद्ध झालं. तिच्या डोळ्यात ढग दाटून आलेते केव्हाही कोसळतील अशी चिन्हे दिसू लागली. मग बापानं लेकीला कवेत घेतलं. लेकीनं अश्रूंना वाट मोकळी करून दिली.

          दहावीचा निकाल लागला, लेकीला 79 टक्के मार्क्स मिळाले. सगळ्याच विषयात विशेष प्राविण्य मिळालं. बापाचं 55 टक्क्यांचं तर लेकीची आई नेहमीच फर्स्ट क्लास करिअर असलेली. पण, आजवर एकूणच या खानदानात कुणी एव्हढे मार्क्स कोणी मिळवलेले नव्हते. लेकीच्या यशानं बाप म्हणूनच जाम खूष झाला. स्वत:च्या आणि लेकीच्याही मित्र-मैत्रिणींना त्यानं दणदणीत पार्टी दिली. पार्टीची पेंग उतरलेली नसतानाच दुसऱ्या दिवशी सकाळी लेकीनं सांगितलं, ‘आता ट्यूशन लावायला हवी.’

‘कां’, बापानं विचारलं.

‘कारण मिळाले त्यापेक्षा जास्त मार्क्स मिळायला हवे आहेत. शिवाय अकाऊंट्स्, बुक कीपिंग,  इकॉनॉमिक्स वगैरे विषयांसाठी ट्यूशन्स आवश्यकच आहेच’, लेक उत्तरली.

‘म्हणजे तू आर्टस नाही घेणार?’ आश्चर्यचकित होऊन बापानं लेकीला विचारलं.

‘Not at all’, पटकन प्रतिसाद देत लेक म्हणाली, ‘बी. कॉम्. होणार. नंतर एम.बी.ए. करणार आणि मॅनेजमेंटमध्ये करिअर करणार’, लेक ठाम स्वरात म्हणाली.

एवढुशी लेक आता मोठी होऊन इतक्या ठामपणे बोलताना बघून बापाला एकीकडे बरं तर, दुसरीकडे तिनं आर्टस् न घेण्याबद्दल वाईट, असं संमिश्र दाटून आलं. लेकीनं इंग्रजीसह अर्थशास्त्र, राज्यशास्त्र वगैरे विषय घेऊन बी.ए./एम.ए. करावं; असं बापाचं स्वप्न होतं. मग त्यावर वाद झाला. लेक मागे हटणार नाही हे स्पष्टच होतं. ठरवल्याप्रमाणे लेकीनं कॉमर्सला प्रवेश घेतला आणि तिचं अकरावी-बारावीचं रूटीन सुरू झालं.

पुढची दोन वर्षं भुर्रकन उडणार हे स्पष्ट झालं. सकाळी सहाला उठणं आणि ट्यूशन्सला पळणं, मग अकरा ते दोन कॉलेज. घरी आल्यावर सकाळच्या ट्यूशन्सचा अभ्यास की लगेच पुन्हा ट्यूशन आणि रात्री उशीरापर्यंत पुन्हा कॉलेज तसंच संध्याकाळच्या ट्यूशनचा अभ्यास. अभ्यासाला दिवसाचे 2 तास कमी पडायला लागले. स्वाभाविकच तिची हेळसांड होऊ लागली. लेकीच्या खाण्या-पिण्यातल्या हेळसांडीने चिंतित झालेल्या आईनं अभ्यास करता-करताच लेकीला खाणं भरवण्याचा उद्योग सुरू केला. दिवसातल्या तासांची संख्या वाढवायला हवी अशी तक्रार लेक करू लागली. पण, ते काही बापाच्या हातात नव्हतं! अकरावीच्या वर्षभर हे असंच सुरू राहिलं. अकरावीच्या परीक्षेनंतर तर हे शेड्यूल आणखी बिझी झालं. उन्हाळ्याच्या सुट्टीतही ट्यूशन्स क्लासेस होते, सुरूच राहिले.

त्यामुळे बाहेर कुठे भटकंती झाली नाही. कुणाकडे पार्टीला जाणं नाही, शांतपणे बसून एखादा सिनेमा पाहणं नाही; क्रिकेट खूप आवडत असूनही क्रिकेटच्या वर्ल्ड कपच्या काळातही लेक अभ्यास एकं अभ्यास करत राहिली. या काळात तिचा आविर्भाव असा की जणू तिला क्रिकेट काही कळतच नाही! एरव्ही ढणाढणा वाजणाऱ्या म्युझिक सिस्टिमवर धुळीचे थर चढले पण, त्याकडे लेकीचं लक्षच नव्हतं.

बारावीचा निकाल लागला. तसा नेहमीप्रमाणे बोर्डातून निकाल बापाला तीन-चार दिवस आधीच कळला होता. लेकीला 81 टक्के मार्क्स मिळाले.  कॉमर्समध्ये 81 टक्के म्हणजे चांगलेच मार्क्स होते. निकाल अधिकृतपणे कळल्यावर बहुधा लेकीला गिल्टी वाटू लागले. निकालानंतर सेलिब्रेशनचा विषयसुद्धा घरात निघाला नाही. बापाने दोन-तीनदा सुचवलं पण, लेकीनं तो विषय उडवून लावला. घरात जणूकाही एक घुसमट मुक्कामाला आलेली होती. या घुसमटीत आणखी 5/6 दिवस गेले आणि लेकीनं बापासमोर कन्फेशन दिलं, ‘ट्यूशन्स लावून खूप मोठा उपयोग झालेला नाही. इतका वेळ आणि पैसा खर्च करून दोन-अडीच टक्के मार्क्स वाढण्यात काही दम नाही!’

‘ट्यूशन्सने फार काही फरक पडणार नाही हे मला माहीत होतं’ बाप फिस्करला.

‘तुला अनेक गोष्टी आधीच माहीत असतात पण, त्याचा मला काहीच उपयोग नसतो’, लेकीने बापाला फटकारलं पण, त्या फटकारण्यात फार काही दम नव्हता हे लगेच सिद्ध झालं. तिच्या डोळ्यात ढग दाटून आले…ते केव्हाही कोसळतील अशी चिन्हे दिसू लागली. मग बापानं लेकीला कवेत घेतलं. लेकीनं अश्रूंना वाट मोकळी करून दिली. कन्फेशनचा पुरता निचरा झाल्यावर बाप म्हणाला, ‘दिवसाचे सतराअठरा तास तू अभ्यासात घालवलेस. ट्यूशन्सच्या प्रत्येक विषयाला प्रत्येक वर्षाला बारा हजार रुपये खर्च केले. म्हणजे एका अर्थाने मार्क्स विकतच घेतले की! या पैशात आणखी लाखभर रुपयांची भर टाकून मॅनेज करून सरळ मार्क्स विकतच घेतले असते तर आठ-दहा टक्के तरी आणखी आले असते!’

‘असं मॅनेज करायचं असतं तर अभ्यास कशाला केला असता? सगळ्यांनी ट्यूशन्स लावली म्हणून  मलाही वाटत होतं की आपणही जावं. शिवाय पैसे हा काही प्रॉब्लेम तर नव्हता आपल्या घरात ना?’, लेकीनं बाजू मांडली.

‘प्रश्न पैशांचा नाहीच. मित्र-मैत्रिणी काय करतात यापेक्षा आपल्यात काय आहे, किती आहे आणि शिकतानाही आनंद मिळू शकतो का हे जास्त महत्त्वाचं. आनंद न देणाऱ्या आणि ज्ञानाची व्याप्ती न वाढवणाऱ्या शिक्षणाचा उपयोग तर काय?’ बाप म्हणाला.

‘म्हणजे काय?’, लेकीनं विचारलं. इट्स व्हेरी सिम्पल, बाप सांगू लागला, ‘गेली दोन वर्षं तू खाण्या-पिण्याची हेळसांड केलीस. कोणत्याही पार्टीला आली नाहीस. दर रविवारी दुपारी बाहेर जेवायला जाण्याचा आपला रिवाज गेल्या दोन वर्षांत आपण पाळलेला नाही. गेल्या दोन वर्षांत तू आठसाडेआठपर्यंत अंथरुणात लोळत पडलेली नाहीस. कोणत्याही कार्यक्रमाला आली नाहीस. आवडती गाणी ऐकली नाहीस, एकही सिनेमा पहिला नाहीस, क्रिकेटचा सामना बघितला नाही, घरात आरडा-ओरडा केला नाहीस, हट्ट करून शॉपिंग केलं नाहीस, नवे कपडे घालून मिरवलं नाहीस…एक ना अनेक आणि इतकं सगळं मिस करून कमावलं काय तर अडीच टक्के मार्क्स…असा हा हिशेब आहे. अकाउंट जुळतं का कुठे? ट्यूशन्स लावून दहा-पंधरा टक्के मार्क्स कधीच वाढत नसतात. तू स्वत:च्या बुद्धीमत्तेवर 79 टक्के मार्क्स मिळवले होतेस. इतका सारा खटाटोप न करताही थोडा अभ्यास जास्त केला असतास तरी ही वाढ तू मिळवली असतीस. तसं न करता तू तुझ्या आयुष्यातली दोन वर्षं निरस केलीस, नापास केलीस.’

‘हे झालं ते तर खरं पण, आता बोलून काही उपयोग आहे का त्याचा? आणि वारंवार ते बोलून तू मला वीट आणणार, चिडवत राहणार आहेस का? एक ठरलं आता, एखाद्या विषयात नापास व्हायची भीती असेल तरी मी ट्यूशन लावणार नाही यापुढे’, लेकीनं जाहीर करून टाकलं.

‘चिडवणार तर आहेच नक्की कारण पैसे माझ्या खिशातून गेले आहेत’, बापाने जाहीर करून टाकलं.

‘धिस इज नो जस्टिस. बापानं बापासारखं राहावं’, लेकीनं ठणकावलं. ‘नो वे, तुझं हे असं वागणं सहन केलं जाणार नाहीच’, असं म्हणत लेकीनं बापाच्या गळ्यात हात घातला आणि म्हणाली ‘आय लव्ह यू बाबा..’ बापाचा सगळा विरोध साहजिकच मावळला. त्याने लेकीला लगेच प्रतिसाद दिला. मग लेक बारावी झाल्याची पार्टी देण्याच्या बेतात दोघे बुडून गेले. लेकीच्या चेहऱ्यावर हसू आणि अंगात उत्साह संचारला. त्या घरात पुन्हा चैतन्य पसरलं.

तीन-चार दिवसांनी सगळ्याच स्थानिक वृत्तपत्रात लेकीनं लावलेल्या ट्यूशन्स क्लासेसची जाहिरात होती. बारावीच्या परीक्षेत त्या क्लासेसचे जे विद्यार्थी गुणवंत ठरले त्यांची छायाचित्रं त्या जाहिरातीत होती. लेकीचा फोटो त्यात अर्थातच अग्रस्थानी होता. तो फोटो बघून बापाला साहाजिक आनंद झाला. सकाळचे नऊ वाजले तरी लोळत पडलेल्या लेकीला गदागदा हलवत त्यानं उठवलं आणि तो फोटो दाखवला. तो बघितला न बघितला करत अंक बापाकडे फेकत ती म्हणाली, असा फोटो पेपरमध्ये येण्यासाठी कराव्या लागणाऱ्या मेहनतीपेक्षा सकाळी नऊपर्यंत लोळणं जास्त आनंदाचं आहे. तू जा आता. मला झोपू दे’, असं म्हणत लेकीनं पांघरूण ओढलं. वृत्तपत्र उचलून बाप लेकीच्या खोलीबाहेर पडला तेव्हा त्याच्या चेहऱ्यावर मोठं समाधान पसरलेलं होतं.

पुढे यथावकाश लेक कोणतीही ट्यूशन किंवा क्लास न लावता रीतसर एमबीए झाली. एमबीए करतांना लेकीनं सिनेमे पाहणं, क्रिकेट सामने टीव्हीवर आणि मैदानावर जाऊन पाहणं, पार्ट्यांना जाणं कायम ठेवलं तरी तिला 80 टक्के मार्क्स मिळालेच. कॅम्पसमध्ये झालेल्या मुलाखतीत तिची निवड टाटात झाली.

आता एका बहुराष्ट्रीय कंपनीत ती बड्या हुद्द्यावर आहे. ‘एन्जॉय करा, ट्यूशन नका लावू’ चा धोशा सर्वांच्या मागे आता ती लावत असते.

 

लेखक – प्रवीण बर्दापूरकर
इमेल – praveen.bardapurkar@gmail.com

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *